Gen Z nên chuẩn bị gì để không bị tụt lại trên thị trường lao động?

Thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng. Công nghệ, AI, tự động hóa và sự dịch chuyển của doanh nghiệp đang làm thay đổi cách tuyển dụng cũng như những yêu cầu đối với người lao động.

Với Gen Z, việc có bằng cấp hay một công việc đầu tiên không còn là điểm kết thúc. Người lao động trẻ cần liên tục bổ sung kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm để thích nghi với yêu cầu mới. Vậy Gen Z nên chuẩn bị gì để không bị tụt lại trên thị trường lao động?

1. Gen Z cần hiểu thị trường lao động đang thay đổi như thế nào?

Một trong những thay đổi rõ rệt là doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến khả năng làm được việc thay vì chỉ nhìn vào bằng cấp.

Ở nhiều vị trí, nhà tuyển dụng có thể đánh giá ứng viên dựa trên:

• Kỹ năng chuyên môn.
• Khả năng sử dụng công nghệ.
• Ngoại ngữ.
• Kinh nghiệm thực tế.
• Khả năng giải quyết vấn đề.
• Khả năng giao tiếp và làm việc nhóm.
• Khả năng học hỏi những kỹ năng mới.

Đặc biệt, AI và tự động hóa đang đảm nhận ngày càng nhiều công việc mang tính lặp lại. Điều này không có nghĩa mọi công việc đều bị thay thế, nhưng nội dung công việc và yêu cầu về kỹ năng đang thay đổi.

Vì vậy, Gen Z cần chuẩn bị cho một thị trường mà việc học một lần rồi sử dụng kiến thức đó trong suốt sự nghiệp ngày càng khó phù hợp.

2. Có một chuyên môn đủ vững thay vì biết quá nhiều nhưng không giỏi thứ gì

Một sai lầm phổ biến của người trẻ là cố gắng học rất nhiều thứ cùng lúc nhưng thiếu một năng lực chuyên môn đủ sâu.

Gen Z có thể bắt đầu bằng việc xác định:

Mình muốn làm nghề gì? Nghề đó cần kỹ năng nào?

Ví dụ:

• Cơ khí → đọc bản vẽ, vận hành máy, kỹ thuật sản xuất.
• Điện → kỹ thuật điện, hệ thống điều khiển, bảo trì.
• Công nghệ thông tin → lập trình, dữ liệu, hệ thống, an ninh mạng.
• Marketing → nội dung, quảng cáo, phân tích dữ liệu, thương hiệu.
• Logistics → quản lý kho, vận hành, xuất nhập khẩu.
• Điều dưỡng/chăm sóc → chuyên môn nghề, giao tiếp, ngoại ngữ.

Không nhất thiết phải chọn đúng nghề ngay từ đầu. Quan trọng là xây dựng được một năng lực có thể sử dụng để tạo ra giá trị cho doanh nghiệp.

3. Ngoại ngữ ngày càng trở thành lợi thế cạnh tranh

Ngoại ngữ không chỉ phục vụ mục tiêu đi du học hay làm việc ở nước ngoài.

Ngay cả khi làm việc tại Việt Nam, ngoại ngữ có thể giúp người lao động tiếp cận:

• Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
• Tài liệu chuyên ngành quốc tế.
• Khóa học và nguồn kiến thức nước ngoài.
• Khách hàng hoặc đối tác quốc tế.
• Cơ hội làm việc tại các thị trường khác.

Đối với những bạn định hướng làm việc tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia hoặc các thị trường quốc tế, ngoại ngữ còn liên quan trực tiếp đến khả năng giao tiếp, học nghề và thích nghi với môi trường làm việc.

Tuy nhiên, ngoại ngữ nên được xem là một công cụ bổ trợ cho chuyên môn, không phải thứ thay thế chuyên môn.

4. Đừng chỉ biết sử dụng công nghệ – hãy biết làm việc cùng AI

AI đang trở thành một phần của nhiều công việc văn phòng, marketing, chăm sóc khách hàng, phân tích dữ liệu, lập trình và nhiều lĩnh vực khác.

Gen Z vì thế nên học cách sử dụng các công cụ AI để:

• Tìm kiếm và tổng hợp thông tin.
• Hỗ trợ nghiên cứu.
• Phân tích dữ liệu.
• Soạn thảo và chỉnh sửa nội dung.
• Tự động hóa những công việc lặp lại.
• Hỗ trợ học tập và nâng cao chuyên môn.

Nhưng biết dùng AI không đồng nghĩa với việc phụ thuộc hoàn toàn vào AI.

Người lao động vẫn cần khả năng kiểm tra thông tin, tư duy logic, đánh giá kết quả và chịu trách nhiệm với sản phẩm cuối cùng.

5. Kinh nghiệm thực tế có thể quan trọng không kém bằng cấp

Một CV chỉ có bằng cấp nhưng không có trải nghiệm thực tế sẽ khó thể hiện một người có thể làm việc như thế nào.

Gen Z có thể tích lũy kinh nghiệm thông qua:

• Thực tập.
• Làm việc bán thời gian.
• Dự án cá nhân.
• Hoạt động chuyên môn.
• Công việc freelance.
• Tham gia các dự án tại trường.
• Học nghề và thực hành nghề.

Đặc biệt với các ngành kỹ thuật, sản xuất, dịch vụ hoặc chăm sóc, khả năng thực hành và kinh nghiệm thực tế có thể là yếu tố rất quan trọng khi tìm việc.

6. Kỹ năng mềm vẫn rất khó bị thay thế

Công nghệ có thể hỗ trợ con người xử lý thông tin nhanh hơn, nhưng nhiều năng lực liên quan đến con người vẫn giữ vai trò quan trọng.

Gen Z nên rèn luyện:

Giao tiếp

Biết trình bày vấn đề rõ ràng, đặt câu hỏi đúng và trao đổi với đồng nghiệp.

Giải quyết vấn đề

Không chỉ biết làm theo hướng dẫn mà còn có khả năng xác định nguyên nhân và tìm phương án xử lý.

Làm việc nhóm

Nhiều công việc hiện nay yêu cầu phối hợp giữa nhiều phòng ban, vị trí và thậm chí nhiều quốc gia.

Khả năng thích nghi

Một công cụ, quy trình hoặc yêu cầu công việc có thể thay đổi chỉ trong thời gian ngắn. Người có khả năng học nhanh và thích nghi sẽ có nhiều cơ hội duy trì năng lực nghề nghiệp hơn.

7. Đừng chỉ tìm một công việc – hãy xây dựng một năng lực nghề nghiệp

Một công việc có thể thay đổi, doanh nghiệp có thể thay đổi, thậm chí một ngành nghề cũng có thể thay đổi.

Vì vậy, thay vì chỉ đặt câu hỏi:

“Công việc này lương bao nhiêu?”

Gen Z có thể đặt thêm những câu hỏi khác:

• Công việc này giúp mình học được gì?
• Sau 2–3 năm mình có thêm năng lực nào?
• Kinh nghiệm này có thể sử dụng ở những doanh nghiệp khác không?
• Có thể phát triển lên vị trí nào?
• Nếu thị trường thay đổi, kỹ năng này còn có giá trị không?

Đây là cách nhìn dài hạn hơn về nghề nghiệp.

8. Làm việc ở nước ngoài cũng là một hướng phát triển nghề nghiệp

Với những bạn trẻ có chuyên môn và ngoại ngữ, thị trường lao động quốc tế có thể là một lựa chọn để tích lũy kinh nghiệm.

Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và một số thị trường khác có những chương trình tuyển dụng lao động nước ngoài với yêu cầu khác nhau về độ tuổi, trình độ, ngoại ngữ, tay nghề và kinh nghiệm.

Tuy nhiên, đi làm việc ở nước ngoài không nên chỉ được nhìn dưới góc độ “đi để có mức lương cao”.

Người lao động cần tìm hiểu kỹ:

• Công việc thực tế.
• Điều kiện tuyển dụng.
• Mức lương và cách tính thu nhập.
• Chi phí tham gia.
• Thời hạn hợp đồng.
• Điều kiện visa.
• Quyền lợi người lao động.
• Khả năng phát triển nghề nghiệp sau khi hoàn thành hợp đồng.

Đặc biệt, nếu xác định làm việc lâu dài trong một lĩnh vực, hãy ưu tiên những chương trình giúp mình tích lũy được tay nghề, ngoại ngữ và kinh nghiệm có thể sử dụng về sau.

9. Gen Z nên xây dựng “bộ năng lực” của riêng mình

Thay vì cố gắng trở thành người giỏi mọi thứ, có thể xây dựng một bộ năng lực gồm:

Chuyên môn + Ngoại ngữ + Công nghệ + Kỹ năng mềm + Kinh nghiệm thực tế

Ví dụ, một lao động kỹ thuật có tay nghề cơ khí, biết tiếng Nhật và sử dụng được các công cụ công nghệ sẽ có một bộ năng lực khác với người chỉ có bằng cấp nhưng chưa từng làm việc thực tế.

Tương tự, một nhân sự marketing biết viết nội dung, chạy quảng cáo, phân tích dữ liệu và sử dụng AI sẽ có phạm vi công việc khác với người chỉ biết viết bài.

Điểm quan trọng không phải là biết càng nhiều càng tốt, mà là biết kết hợp các kỹ năng để tạo thành năng lực có giá trị.

=>> Đọc thêm: AI và tự động hóa sẽ ảnh hưởng đến việc làm ra sao?

10. Đừng chờ đến khi mất việc mới bắt đầu học

Thị trường lao động thay đổi liên tục. Nếu chỉ bắt đầu học một kỹ năng mới khi công việc hiện tại không còn phù hợp, người lao động có thể mất khá nhiều thời gian để thích nghi.

Gen Z có thể duy trì thói quen:

• Mỗi năm học thêm ít nhất một kỹ năng chuyên môn.
• Cập nhật công nghệ mới trong ngành.
• Duy trì ngoại ngữ.
• Chủ động tìm hiểu nhu cầu tuyển dụng.
• Xây dựng CV và hồ sơ nghề nghiệp.
• Tích lũy kinh nghiệm thực tế.
• Theo dõi những ngành nghề đang có nhu cầu nhân lực.

Không bị tụt lại không có nghĩa là phải chạy theo mọi xu hướng. Quan trọng hơn là hiểu mình đang ở đâu, thị trường cần gì và chủ động bổ sung những năng lực còn thiếu.

Gen Z cần chuẩn bị gì ngay từ bây giờ?

Có thể bắt đầu bằng một checklist đơn giản:

1. Chọn một chuyên môn để đào sâu.
2. Rèn ít nhất một ngoại ngữ có tính ứng dụng.
3. Học cách sử dụng AI và công nghệ trong công việc.
4. Tích lũy kinh nghiệm thực tế càng sớm càng tốt.
5. Rèn giao tiếp, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm.
6. Theo dõi nhu cầu tuyển dụng trong ngành mình theo đuổi.
7. Chủ động tìm hiểu các cơ hội việc làm trong và ngoài nước.

Kết luận

Thị trường lao động trong những năm tới sẽ tiếp tục thay đổi cùng với công nghệ, AI, tự động hóa và sự dịch chuyển của nguồn nhân lực. Điều đó tạo ra cả thách thức lẫn những cơ hội mới cho Gen Z.

Thay vì cố gắng dự đoán chính xác nghề nào sẽ “hot” trong tương lai, người trẻ có thể tập trung xây dựng những năng lực có giá trị lâu dài: chuyên môn, ngoại ngữ, công nghệ, kỹ năng mềm và kinh nghiệm thực tế.

Đó cũng là nền tảng để Gen Z chủ động hơn khi lựa chọn công việc, phát triển nghề nghiệp hoặc tìm kiếm cơ hội làm việc tại nước ngoài.

Liên hệ ISM để được tư vấn rõ ràng về chương trình, điều kiện, chi phí, công việc và lộ trình phù hợp với hồ sơ của bạn.
Hotline: 097 875 10 99
Website: ismhr.vn